Rất nhiều bạn trẻ Việt Nam đứng trước hai lựa chọn có nên học song song tiếng Trung và tiếng Nhật. Nhìn vào danh sách việc làm, cả hai đều hấp dẫn. Thế là nhiều người nảy ra ý định học cả hai cùng lúc. Ý tưởng nghe hào hứng, nhưng khi bắt tay vào, không ít bạn rơi vào trạng thái quá tải. Vậy có nên học song song tiếng Trung và tiếng Nhật? Câu trả lời không nằm ở việc "được hay không được" mà nằm ở chỗ bạn sẽ tổ chức việc học thế nào.
Tiếng Trung và tiếng Nhật chia sẻ một phần hệ chữ viết, nhưng ngữ pháp và ngữ âm lại đi theo hai hướng khá khác nhau. Điều đáng nói là chính sự tương đồng đó vừa tạo lợi thế, vừa tạo bẫy. Không ít người học tốt tiếng Trung rồi thử tiếng Nhật và ngược lại, nhưng cũng không ít người rối loạn khi hai hệ thống trộn vào nhau. Việc đầu tiên cần làm là hiểu rõ mình sẽ nhận được gì và đánh đổi gì.
Hai ngôn ngữ giống nhau ở điểm nào
Điểm chung rõ nhất là chữ Hán. Tiếng Nhật vay mượn một lượng lớn Hán tự từ Trung Quốc qua nhiều thế kỷ. Rất nhiều chữ Hán trong tiếng Nhật vẫn giữ hình dáng gần như nguyên vẹn so với chữ giản thể hoặc phồn thể trong tiếng Trung. Nếu bạn đã quen với chữ Hán, cảm giác nhìn thấy kanji trong câu tiếng Nhật sẽ bớt xa lạ hơn nhiều.
Ngoài chữ viết, một số từ vựng cũng có mối liên hệ nhất định. Từ Hán trong tiếng Nhật (onyomi) và từ Hán Việt trong tiếng Trung đôi khi có cách đọc tương tự nhau, nhất là khi cả hai đều bắt nguồn từ cách đọc cổ. Đây là điểm giúp trí nhớ bạn bám víu tốt hơn.
Nhưng đừng vội mừng. Chính vì giống nhau nên hai ngôn ngữ rất dễ gây nhiễu cho nhau.
Khi nào việc học song song lại phản tác dụng
Ngữ âm là rào cản đầu tiên. Tiếng Trung là ngôn ngữ thanh điệu (4 thanh), còn tiếng Nhật có hệ thống pitch accent. Nếu bạn mới học cả hai, tai bạn chưa kịp ổn định với thanh điệu tiếng Trung thì đã nhồi thêm trọng âm tiếng Nhật. Kết quả là bạn đọc sai âm cả hai bên mà không hề biết.
Ngữ pháp còn tệ hơn. Tiếng Trung theo trật tự Chủ ngữ - Động từ - Tân ngữ (SVO), giống tiếng Việt. Tiếng Nhật lại theo Chủ ngữ - Tân ngữ - Động từ (SOV), và có hệ thống trợ từ (particle) khá phức tạp. Nếu học cùng lúc, bạn dễ viết câu trộn lẫn, kiểu đặt trạng từ tiếng Nhật vào câu tiếng Trung hoặc dùng trợ từ Nhật trong câu Trung Quốc.
Một vấn đề khác khó thấy hơn. Việc chuyển qua chuyển lại giữa hai ngôn ngữ làm giảm khả năng phản xạ. Não bạn cần thời gian để "nhập vai" vào một ngôn ngữ. Khi phải đổi vai liên tục, việc hình thành phản xạ tự động trở nên khó hơn. Đây là lý do nhiều người học sáu tháng vẫn chưa nói được câu hoàn chỉnh ở cả hai bên.
Người phù hợp và không phù hợp với việc học song song
Không có công thức chung. Nó phụ thuộc vào giai đoạn học, thời gian bạn có, và mục tiêu của bạn.
Bạn có thể học song song nếu
Bạn đã đạt trình độ trung cấp ở một trong hai (khoảng HSK 3 với tiếng Trung hoặc JLPT N4 với tiếng Nhật). Lúc này hệ thống ngôn ngữ đã tương đối ổn định, bạn đủ khả năng tách bạch hai hệ thống trong đầu. Bạn có ít nhất 15-20 giờ mỗi tuần cho việc học, vì học hai ngôn ngữ đòi hỏi khối lượng lớn gấp đôi. Bạn cần một trong hai ngôn ngữ cho công việc trực tiếp, ví dụ biên phiên dịch viên làm việc ở khu công nghiệp có cả doanh nghiệp Trung và Nhật.
Bạn nên học tuần tự nếu
Bạn mới bắt đầu cả hai. Khi chưa có nền tảng nào đủ vững, học song song chỉ làm bạn chậm lại. Ngay cả khi chỉ học một ngôn ngữ, việc nghe hiểu cơ bản cũng mất vài tháng. Cộng thêm ngôn ngữ thứ hai giai đoạn này thường dẫn tới bỏ cuộc giữa chừng. Bạn dễ bỏ dở nếu không có áp lực cụ thể như kỳ thi, deadline công việc hoặc yêu cầu từ công ty.
Cách học song song sao cho bền vững
Nếu bạn vẫn quyết định học song song, đừng chia đều hai ngôn ngữ mỗi ngày. Bạn nên chọn một ngôn ngữ làm chính trong khoảng thời gian nhất định (2-3 tháng), ngôn ngữ kia chỉ duy trì nền tảng. Cách này giúp bạn tập trung chiều sâu thay vì trải mỏng.
Khung lịch cụ thể bạn có thể thử: buổi sáng dành 60-90 phút cho tiếng chính (bao gồm nghe, nói, ghi chú từ mới), tối dành 20-30 phút cho ngôn ngữ phụ (ôn từ vựng, đọc tin ngắn, nghe podcast). Kiên trì trong 3 tháng, sau đó đổi vai nếu cần. Mỗi tháng dành một buổi để kiểm tra lại xem mình đang đi đúng hướng không, có bị lẫn cấu trúc giữa hai ngôn ngữ không.
Một mẹo hữu ích là tách không gian học. Ví dụ học tiếng Trung ở quán cà phê quen, học tiếng Nhật ở bàn học trong nhà. Não bộ liên kết môi trường với ngôn ngữ, việc phân tách này giúp giảm lẫn lộn. Bạn cũng nên tách tài khoản ghi chú, tách giáo trình, tuyệt đối không viết chung trong một cuốn sổ.
Nếu bạn muốn có lộ trình cá nhân hóa, tham khảo các khóa học tiếng trung online Haohin để có hệ thống bài bản thay vì tự bơi. Khi có người chỉ đường, bạn tiết kiệm được nhiều tháng mò mẫm.
Điểm cần chú ý về chữ Hán
Nhiều bạn học tiếng Trung trước rồi chuyển sang tiếng Nhật thấy kanji quen mắt và chủ quan. Nhưng có những chữ viết giống nhau mà nghĩa khác hẳn. Ví dụ 手紙 trong tiếng Nhật nghĩa là thư từ, còn trong tiếng Trung lại mang nghĩa giấy vệ sinh. Tương tự, nhiều chữ Hán trong hai ngôn ngữ đã biến đổi nghĩa qua thời gian. Đừng suy diễn nghĩa từ tiếng này sang tiếng kia, hãy tra từ điển của chính ngôn ngữ đó.
Một số chữ cũng bị giản lược khác nhau. Tiếng Trung giản thể đơn giản hóa nhiều chữ, còn tiếng Nhật chỉ giản lược một số lượng nhỏ và theo cách riêng. Vì vậy chữ 学 trong tiếng Trung và tiếng Nhật có thể khác nét ở vài bộ phận. Khi luyện viết, hãy dùng đúng mẫu chữ của từng ngôn ngữ, tuyệt đối không áp mẫu chữ này cho ngôn ngữ kia.
Kết luận ngắn
Có nên học song song tiếng Trung và tiếng Nhật? Học song song không xấu, nhưng không phải ai cũng phù hợp. Hãy nhìn thẳng vào quỹ thời gian và mục tiêu của bạn. Nếu nền tảng một ngôn ngữ đã ổn, bạn có thể thử. Còn nếu mới bắt đầu, tuần tự vẫn là cách tiết kiệm năng lượng nhất. Đi chậm mà vững luôn hơn đi nhanh rồi bỏ dở giữa đường.
Câu hỏi thường gặp
Học tiếng Trung và tiếng Nhật cùng lúc có bị lẫn không
Có, nhất là giai đoạn đầu. Ngữ pháp và trợ từ của tiếng Nhật khác căn bản so với tiếng Trung, còn chữ Hán lại giống nhau về hình dáng nhưng đôi khi khác nghĩa. Cách giảm lẫn là tách thời gian, tách giáo trình và tách không gian học cho từng ngôn ngữ.
Mất bao lâu để học song song cả hai đến giao tiếp cơ bản
Với lịch học 15-20 giờ mỗi tuần, trung bình bạn cần 10-14 tháng để đạt mức giao tiếp cơ bản ở cả hai. Nếu học tuần tự, mỗi ngôn ngữ mất khoảng 6-8 tháng đến trình độ tương đương, nhưng chất lượng đầu ra thường ổn định hơn.
Nên học ngôn ngữ nào trước nếu muốn theo đuổi cả hai
Tùy mục tiêu công việc trước mắt. Nếu bạn làm trong ngành sản xuất có nhiều doanh nghiệp Nhật, tiếng Nhật nên học trước. Nếu bạn hướng tới thương mại, xuất nhập khẩu với Trung Quốc, tiếng Trung là lựa chọn hợp lý hơn. Sau khi có nền tảng, học ngôn ngữ còn lại dễ hơn vì bạn đã quen với hệ chữ Hán và cách học ngoại ngữ châu Á.